dc.contributor.advisor |
Prof. Dr. Ayan, Ergin |
|
dc.contributor.author |
Muratoğlu, Seda |
|
dc.date.accessioned |
2023-02-23T06:54:05Z |
|
dc.date.available |
2023-02-23T06:54:05Z |
|
dc.date.issued |
2023 |
|
dc.date.submitted |
2023 |
|
dc.identifier.uri |
http://earsiv.odu.edu.tr:8080/xmlui/handle/11489/3709 |
|
dc.description.abstract |
Büyük Selçuklu Devleti’nin hâkim olduğu topraklardaki etnik yapı, mümkün mertebe
İslâmîyetten öncesi ve sonrası ile birlikte incelenmiştir. Bu bölgeler Horâsân,
Mâverâünnehir, Taberistan, Cibâl, Kirmân, Fars, El-Cezîre, Irak ve Azerbaycan’dır. İslâmî
fetihler başladığı sırada bu bölgeler Sâsâni hakimiyeti altında olan bu bölgelerdeki
insanların etnik kimlikleri üzerindeki ilk değişim Araplar’ın gelişi ile gerçekleşmiştir. Etnik
nüfusu etkileyen ikinci ve en önemli hadise ise Selçuklu Oğuzları’nın Horâsân’a gelişiyle
cereyan etmiştir. Fakat, bazı yerel hânedanlıkların etnik kimliklerini korumuş oldukları
görülmektedir. Bu hânedanlıklar, etnik bir kimlikten ziyade yaşadıkları coğrafya veya
kurucularının adı ile anılmışlardır. Bunlar, özellikle Cibâl, El-Cezîre, Taberistan, Irak ve
Azerbaycan bölgelerinde yaşayan hânedanlıklardır. Selçuklu Devleti’nin kuruluşu ile
birlikte gerek İran coğrafyası gerekse bu coğrafyanın dışında bulunan bu hânedanlıklar
Selçukluların hakimiyetini benimsemiştir.
Horâsân bölgesinde Türkler’in siyasi varlığının en yoğun hissedildiği dönem, Cend’den
gelen Selçuk’un torunlarının kurduğu Selçuklular Devleti ve Sancar devrinde
Mâverâünnehir’den gelen fakat devletleşmeyi başaramasa dahi önemli etkileri olan
Oğuzların devri idi.
Mâverâünnehir’deki yerleşik unsurlar, farklı dönemlerde bölgedeki Türk hâkimiyetleri
esnasında bölgeye yerleşmiş ve sonraları İslâmîyet’i kabul ederek Müslüman olarak
anılmışlardır.
Taberistan bölgesi, coğrafi koşulları nedeniyle Müslümanlar tarafından geç dönemde
fethedilmiş, ayrıca buradaki Deylemî ve yerel hânedanlıklar Selçuklu hakimiyetine kadar
uzun süre bağımsız hareket edebilme imkânı bulmuşlardır.
Cibâl, Kürd nüfusun yoğun olduğu ve Deylemî hânedanlığı tarafından da idare edilen bir
bölgedir. Melikşâh devrinde başlayan Bâtınî harekâtı ile bölge, Bâtınîler’in eline geçmiş,
Bâtınîler ile yaşanan mücadelelerin ardından bölgeye Türkmen akınları gerçekleşmiştir.
Kirman bölgesi, Selçuklular’dan evvel Deylemî hânedanlardan Büveyhîler’in idaresi
altında olup, ardından Kirman Selçukluları’nın ve ilerleyen zamanlarda Atabeglerin
hakimiyeti altına girmiştir.
Selçuklular, ilk dönemlerinden itibaren Fars bölgesi ile ilgilenmişlerdir. Bölgedeki Kürd
hânedan Şebânkâreîler ve Selçuklular ile olan ilişkileri ele alınmıştır. Sultan Sancar
devrinde Sirderya boylarından kopan ikinci bir Türkmen dalgası içinde Salgurlular Fars
bölgesine gelmiştir.
El-Cezîre Bölgesi Kürd Mervânî hânedanlığının hakimiyeti altında idi. Selçuklular’ın
bölgeye gelişiyle buradaki siyasî harita tamamen değişmiştir. Bölgedeki yerli yarı göçebe
hânedanların yerini Türk beylikleri almıştır. Ayrıca bölgede, birçok Arap kabilesinin de
ismi geçmektedir.
Irak bölgesindeki Kürd nüfus, Arapların gelişi ile büyük ölçüde bu bölgeden çıkartılmıştır.
Halifeliğin merkezi olan Irak’ın Selçuklulardan evvel de Türklerin yoğun olarak yaşadığı
bir bölge olduğu görülmektedir. Daha önce Büveyhîlerin tahakkümü altında bulunan
Abbasiler’in idaresindeki bölge, Irak Selçuklu Devleti kurulana kadar, Büyük Selçuklu
sultanlarının atadıkları Türk asıllı askeri valiler tarafından yönetilmiştir.
v
Azerbaycan bölgesinin Müslüman Araplar tarafından fethedilmesiyle Irak bölgesindeki
Kürd nüfus buraya yerleştirilmiştir. Azerbaycan bölgesini ele geçirmelerinin ardından
Selçuklular, buradaki Kürdleri hakimiyet altına almışlardı. Kafkaslara yapılan Türkmen
akınları Selçuklu Devleti’nin kuruluşundan evvel başlamış, Moğolların bölgeyi istilasına
dek Atabeglerin idaresinde, Selçuklu hakimiyetinde kalmıştır. |
en_US |
dc.description.abstract |
The ethnic structure of the lands dominated by the Great Seljuk Empire has been examined
as much as possible before and after Islam.These regions where the Islamic conquests took
place are KHorâsân, Mâverâünnehir, Tabaristan, Jibâl, Kirmân, Fars, Al-Jazîre, Iraq and
Azerbaijan. These regions were under Sasanian rule when the Islamic conquests began.
The first change in the ethnic identity of the people in these regions occurred with the
arrival of the Arabs. The second and most important settlement that affected the ethnic
population was the arrival of the Seljuk Oghuz in KHorâsân. However, some local
dynasties retained their ethnic identity. These dynasties were known by the geography they
lived in or the name of their founders rather than an ethnic identity. These dynasties lived
especially in the regions of Jabal, Al-Jazira, Tabaristan, Iraq and Azerbaijan. With the
establishment of the Seljuk State, these dynasties, both in Iran and outside this geography,
adopted the Seljuk rule.
The period when the political presence of the Turks in the KHorâsân region was felt most
intensely was the period of the Seljuk Empire founded by the descendants of Seljuk from
Jend, and the period of the Oghuz who came from Transoxiana during the reign of Sanjar
and had a significant impact even if they did not succeed in becoming a state.
Rather than being ethnic factors, the settled factors in Transoxiana settled in the region
during the Turkish rule in the region in different periods and later accepted Islam and
became known as Muslims.
Due to its geographical conditions, the region of Tabaristan was conquered by the Muslims
at a late period, and the Daylami and local dynasties were able to act independently for a
long time.
Jibāl was a region with a large Kurdish population and was also ruled by the Daylamite
dynasty. The region fell into the hands of the Bâtinids with the Bâtinid campaign that
started during the reign of Melikshāh, and Turkmen raids to the region took place after the
struggles with the Bâtinids.
Prior to the Seljuks, the Kirman region was under the rule of the Buyids, one of the
Daylamite dynasties, and then came under the rule of the Seljuks of Kirman and later the
Atabegs.
The Seljuks were interested in the Persian region from their early period. The Kurdish
dynasty in the region, the Shabânkâreids and their relations with the Seljuks are discussed.
During the reign of Sultan Sanjar, the Salghurids came to the Fars region as part of a second
Turkmen movement that broke away from the Sirderya tribes.
The Al-Jazira region was under the rule of the Kurdish Marwanid dynasty. With the arrival
of the Seljuks, the political map of the region changed completely. The local semi-nomadic
dynasties were replaced by Turkish principalities. Many Arab tribes are also mentioned in
the region.
The Kurdish population in Iraq was largely expelled with the arrival of the Arabs. Iraq,
which was the center of the Caliphate, was a region where Turks lived in large numbers
before the Seljuks. Until the establishment of the Iraqi Seljuk State, the region was ruled
by military governors of Turkish origin appointed by the Great Seljuk sultans.
vii
After the conquest of Azerbaijan by the Arabs, the Kurdish population in Iraq was settled
there. After the Seljuks conquered the region, they subjugated the Kurds there. Turkmen
raids to the Caucasus began before the establishment of the Seljuk Empire and remained
under the rule of the Atabegs and Seljuk sovereignty until the Mongol invasion of the
region. |
en_US |
dc.language.iso |
tur |
en_US |
dc.publisher |
Sosyal Bilimler Enstitüsü |
en_US |
dc.rights |
info:eu-repo/semantics/openAccess |
en_US |
dc.subject |
Türk, Kürd, Arap, Deylem, Selçuklular, Etnik |
en_US |
dc.subject |
Turk, Kurd, Arab, Daylam, Seljuks, Ethnic |
en_US |
dc.title |
Selçuklu Hakimiyetindeki Etnik Unsurlar |
en_US |
dc.title.alternative |
Ethnic Elements Under Seljuk Domination |
en_US |
dc.type |
doctoralThesis |
en_US |
dc.contributor.department |
Ordu Üniversitesi |
en_US |
dc.contributor.department |
Sosyal Bilimler Enstitüsü |
en_US |
dc.contributor.authorID |
0000-0003-4552-6164 |
en_US |